Erzincan sütotu (Sonchus erzincanicus)*¹, ilk kez 1957 yılında Erzincan il sınırları içinde keşfedildi ve yeni bir tür olarak bilim dünyasına tanıtıldı.  Bitkinin bilimsel adının ikinci kelimesi ‘erzincanicus’ (Latince ‘Erzincan ile ilgili’ anlamında) onun Erzincan orijinli olduğunun kanıtı. Öyle Erzincanlı ki, yalnızca Erzincan Ovası’nın doğusundaki tuzcul bataklıklarda yaşıyor, Türkiye’nin ya da dünyanın başka hiçbir yerinde bulunmuyor. Bu nedenle Erzincan sütotuna evsahipliği yapan tuzcul bataklıkların (Ekşisu Sazlığı) kendisi de bu bitki kadar değerli.Türkiye, bu eşsiz habitatı, taraf olduğu uluslararası Bern Sözleşmesi*² gereğince, ulusal ve uluslararası çevre kanunları kapsamında koruma  sorumluluğunu taşıyor. 

Buna karşılık, Erzincan Ovası’ndaki Ekşisu Sazlığı büyük bir tehlike ile karşı kaşıya: tarım alanı ve mera kazanmak amacıyla kurutuluyor, aşırı otlatma baskısı altında, bir arada bulunduğu hasırotları (Juncus) yakılıyor ve yerleşim alanlarından gelen atıklarla kirleniyor.  Bu yaşam alanına has, Erzincan sütotu (S.erzincanicus) Türkiye’nin nesli tehlike altındaki bitkilerinin kırmızı listesinde. Dünya Doğayı Koruma Birliği tarafından “Tehlikede (En)” IUCN kategorisi*³ ile sınıflanmış. Ancak, son yıllarda Dr. Ali Kandemir’in yaptığı gözlemler, bitkinin ve habitatının (doğal yaşam alanının) büyük bir hızla azalması ve tahrip edilmesi nedeniyle IUCN tehlike kategorisinin, bir üst kategoriye “Çok tehlikede’ye (Cr)” yükseltilmesi gerektiğini ortaya çıkarmıştır.

Bilimsel bir uğraşın sonucu olarak da önemi ortaya  konan  Ekşisu Sazlığı, dikkate değerdir. Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Petrol Boru Hattı Projesi kapsamında, BTC Şirketi tarafından desteklenen Çevresel Yatırım projelerinden biri olan Boru Hattı Boyunca Önemli Bitki Alanları Projesi bu doğal yaşam alanının önemini tespit eden çalışmalardan yalnızca biri.  İ.Ü. Prof Dr. Neriman Özhatay koordinatörlüğünde bölgedeki 6 üniversiteden 7 bilim adamı tarafından yürütülen, 2003-2006 yılları arasındaki proje çalışmaları sırasında BTC boru hattı boyunca 22 Önemli Bitki Alanı (ÖBA) belirlenmiş ve Ekşisu Sazlığı ÖBA (Erzincan)*⁴  bunlardan biri olarak kabul edilmiştir.

Bunun yanı sıra, Ekşisu Sazlığı bir başka BTC Çevresel Yatırım projesi kapsamında  Önemli Kuş Alanı (ÖKA) olarak da tanımlanmıştır. Bu gelişmeler üzerine, BTC Şirketi, yerel halkı da göz önüne alarak Ekşisu Sazlığının koruma altına alınması amacıyla bir projeyi daha desteklemeye karar vermiştir. “Doğa ve Insan İçin Ekşisu” adlı bu projenin çalışmalarına 2006 yılı sonlarında başlanmıştır. Doğal  Hayatı Koruma Derneği (DHKD) , Doğa Derneği ve Sürdürülebilir Kalkınma Derneğinin işbirliği halinde olduğu bu projede; DHKD, Ekşisu Sazlığı’nın en önemli türlerinden biri olan Erzincan sütotu (S.erzincanicus) Koruma Eylem Planının geliştirilmesi ve uygulanması çalışmalarını üstlenmiştir Bu koruma planı dahilinde  S.erzincanicus ve habitatının biyolojik ve ekolojik özelliklerinin belirlenmesi; yeri dışında (ex-situ) üretim ve çoğaltma tekniklerinin araştırılması; S.erzincanicus’un yerinde (in-situ) çoğaltılması; doğal yaşam alanının iyileştirilmesi ve koruma altına alınması yönünde çalışmalar yapılmaktadır.

DHKD Proje Danışmanı Dr. Ali Kandemir (Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi),  Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Erzincan Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü ile yakın bir işbirliği içinde Erzincan’da çalışmalarını sürdürmektedir. Projede aynı zamanda Çevre ve Orman Bakanlığı merkezi ve taşra teşkilatı, yerel yönetim, yöre halkı ve ilgili taraflarla da işbirliği yapılmaktadır.  

Erzincan sütotu (S.erzincanicus) gibi doğal yaşam ortamlarıyla birlikte yok olma tehlikesi altında bulunan çok sayıda nadir bitkiye ev sahipliği yapan. Türkiye’de özellikle son 30 yıldır,   doğal alanlarımız büyük bir hızla tahrip ediliyor.  Başta ülkemize özgü  bitkiler olmak üzere, doğal bitki örtümüz de aynı hızda zarar görüyor. Bu zararın bertaraf edilebilmesi için Erzincan sütotu gibi nesli tehlike altındaki bitkilerimizin koruma altına alınması gerekiyor.

Öncelikli olarak, bu bitkilerin doğal yaşam ortamlarında, laboratuarlarda ve üretim alanlarında spesifik araştırmalar yapılmalıdır. Bu araştırmalardan  elde edilecek verilerin bir araya getirilmesiyle geliştirilecek Koruma Eylem Planları, söz konusu nadir türler ve yaşadığı ortamların varolabilmesi için büyük önem taşımaktadır.   

Sonuç olarak, bu nadir türler için hem yerinde (in-situ), hem de yeri dışında (ex-situ) koruma çalışmaları birleştirilmelidir. Bu amaçla devlet, sivil toplum kuruluşları, üniversiteler, araştırma kurumları ve yerel halkin işbirliği zorunludur.  Erzincan sütotu için yürütülen çalışmalar, Türkiye’nin diğer nadir türleri için de yapılmalıdır. Bu projede elde edilecek bilgi birikimi, ve alınacak dersler benzeri iyileştirme ve koruma çalışmaları için yararlı olacaktır.