|
Sonchus erzincanicus (Erzincan sütotu) Ekşisu sazlıklarındaki tuzcul bataklıklarda çok küçük bir alanda yaşamını devam ettiren, türü tehlike altında olan endemik bir bitkidir. Ocak 2007 tarihinde BTC (Bakü Tiblis Ceyhan Boru Hattı Şirketi) desteğiyle başlatılan Doğa ve İnsan İçin Ekşisu Sazlıkları Projesi kapsamı içerisinde Erzincan sütotu bitkisini kültüre alma çalışmaları Erzincan Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü tarafından yürütülmüştür.
Proje kapsamında bitkiyi kültüre almadan önce arazi çalışmaları ile Erzincan sütotunun Ekşisu Sazlığındaki yoğun bulunduğu yetişme alanları tespit edilmiştir. Bu alanlarda yapılan izleme sonunda, bitkilerin büyüme ve gelişim seyri ve diğer özellikleri gözlemlenmiş ve gerekli veriler toplanmıştır. Üretim materyali olarak bitkilerin tohumları ile köklü bitkiler temin edilmiştir. Bunun yanında doğal yetişme ortamından toprak numuneleri alınmış ve enstitü laboratuarında analiz ettirilmiştir.
Temin edilen köklü 30 adet bitki deneme bahçesine getirilerek önceden hazırlanmış saksılara dikimleri yapılmıştır. Saksılardaki bitkilerin gelişimleri düzenli olarak takip edilmiş, türün doğal yetişme ortamında ve enstitü arazisindeki kültüre alındığı yerler fotoğraflanmıştır. Doğal ortamdaki bitkiler ile deneme alanındaki bitkilerin vejetasyon peryodu boyunca gelişimi karşılaştırıldığında deneme bahçesindeki bitkilerin daha iyi gelişim gösterdikleri ve bitkinin adaptasyon kabiliyetinin yüksek olduğu belirlenmiştir.
Proje sonucunda Sonchus erzincanicus bitkisinin kültüre alma çalışmaları başarılı bir şekilde gerçekleştirilmiştir. ve 3000 adet kültür bitkisi yetiştirilerek doğal olarak yetiştiği alana aktarılmıştır. Bitkinin laboratuar ortamındaki kontrollü şartlarda %87 gibi yüksek bir çimlenme performansı göstermesine rağmen açık alanda çimlenme oranının düşük olduğu tespit edilmiştir. Erzincan sütotu türünün Ekşisu sazlığında çok küçük bir alanda sıkışıp kalmasının sebebi olarak hem bitkilerin tohumlarının açık arazide çimlenme performanslarının düşük olması hem de aşırı otlatmanın yapılması gösterilebilir.
Uzmanından Çalışma Notları:
Saksılarda harç karışım olarak; 4 birim orman toprağı, 2 birim torf, 1 birim pomza, 1 birim dere mili ve gübre kullanılmıştır. Laboratuar şartlarında yürütülen çimlendirme denemeleri sonucuna göre, bitkiler için 70–80 günlük bir katlama süresinin en etkili çimlenmeyi uyarıcı muamele, 20 °C’nin ise en uygun çimlenme sıcaklığı olduğu belirlenmiştir. Yapılan ön çalışmalar neticesinde, tohumlarda normal şartlarda çimlenmenin meydana gelmediği ve çimlenmeyi uyarıcı ön işlemlere gereksinim olduğu belirlenmiştir. Özellikle düşük derecelerde tohumun katlamaya alınmasının dinlenmeyi kıran etkili bir metot olması nedeniyle, tohumların açık araziye (enstitü arazisi) ekimi sonbaharda yapılmıştır. Ayrıca tohumların açık arazideki yüzde çıkış oranlarını tespit etmek için saksı denemeleri kurulmuştur. Saksı denemeleri sonucunda açık arazideki çimlenme oranı %38,50 olmuştur.
Deneme bahçesinde, bitkileri çoğaltmak amacıyla Ekim 2007 tarihinde tohum tavaları oluşturulmuş ve tohum ekimleri yapılmıştır. Tohum tavalarındaki bitki çıkışları 06.04.2008 tarihinde başlamıştır. Tohum tavalarında bakımları yapılan bitkiler 4-5 yapraklı oldukları dönemde 08.05.2008 tarihinde özel hazırlanmış harç(orman toprağı, torf, vermikulit ve gübre) ile doldurulmuş viyollere şaşırtılmıştır. Viyollere şaşırtılan bitkilerin bir ay boyunca bakımları yapılmış 14.06.2008 tarihinde Ekşisu sazlığında doğal olarak bulunan bitkilerin lokalize olduğu alana dikilmişlerdir. Deneme bahçesindeki bitkilerin kültürel bakım işlemleri, hastalık ve zararlılarla mücadelesi periyodik olarak yapılmıştır.
Meray Aslay (Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü - Erzincan) |
Resimleri büyük görmek için üzerlerine tıklayabilirsiniz
  
Doğal ortamından köklü olarak alınan sütotu bitkisinin alınma dönemindeki görüntüsü |
|
Doğal ortamından köklü olarak alınıp deneme alanındaki saksılara dikilen bitkilerden görünüm |
|
Deneme bahçesindeki sütotlarının çiçekli devresi |
  
Sütotu bitkilerinin tohumlarının saksılara ekimi |
|
Sütotu tohumlarının hazırlanan tavalara ekimi |
|
Sütotunun viyollerdeki görüntüsü |
  
Sütotunun viyollerdeki görüntüsü |
|
Viyollerden çıkartılma şekli |
|
Sütotlarının doğal ortamlarına aktarılması |
  
Viyollerin Ekşisu alanındanki görüntüsü |
|
Doğal ortamına aktarıldıktan sonraki görüntüsü |
|
Basının bilgilendirilmesi |
|
